Gramatyka niemiecka na poziomie A2

Na A2 opowiadasz o tym, co się wydarzyło, uzasadniasz swoje zdanie („bo…”, „że…”), porównujesz i opisujesz ludzi i rzeczy przymiotnikami. Kurs zakłada znajomość A1: sein, haben, Präsens, rodzajniki, biernik, czasowniki modalne i podstawy Perfekt.

Plan kursu

Jak korzystać z kursu

• Czytaj lekcje po kolei. Przy niemieckich przykładach jest przycisk 🔊.
• Ramki „Typowy błąd” pokazują pomyłki, które Polacy robią najczęściej.
• Przy lukach są przyciski ä ö ü ß; zapis ae, oe, ue, ss też się liczy. Wielkość liter nie ma znaczenia.
• Postęp zapisuje się tylko w tej przeglądarce.

Wskazówka. Najwięcej pracy wymaga odmiana przymiotnika (lekcja 5). Zacznij od zasady: po der / die / das przymiotnik ma zwykle -e albo -en, a po ein „pokazuje” rodzaj sam: ein großer Hund, ein kleines Haus.

Perfekt: czasowniki nieregularne i wybór haben / sein

Na A1 poznałeś budowę czasu Perfekt. Na A2 potrzebujesz pewności w najczęstszych imiesłowach nieregularnych i w wyborze czasownika posiłkowego.

Najważniejsze imiesłowy nieregularne

bringen, denken, wissen, kennen to czasowniki mieszane: zmieniają samogłoskę, ale kończą się na -t.

Kiedy sein

• ruch z miejsca na miejsce bez dopełnienia: gehen, fahren, fliegen, laufen, kommen, reisen
• zmiana stanu: aufstehen, einschlafen, aufwachen, werden, sterben, wachsen
• sein, bleiben, passieren

• Was ist passiert?Co się stało?
• Wir sind letztes Jahr nach Wien umgezogen.W zeszłym roku przeprowadziliśmy się do Wiednia.
• Ich habe das nicht gewusst.Nie wiedziałem tego.

Typowy błąd. Ich habe gegangen, Was hat passiert?. Te czasowniki łączą się z sein: Ich bin gegangen. Was ist passiert? Uwaga na fahren z dopełnieniem: Ich habe das Auto gefahren (prowadziłem auto), ale Ich bin nach Rom gefahren.

Präteritum czasowników sein, haben i modalnych

W mowie Niemcy używają czasu Perfekt, ale kilka czasowników prawie zawsze występuje w Präteritum, bo jest krótsze: war, hatte, konnte, musste, wollte. Zamiast Ich bin müde gewesen mówi się Ich war müde.

Czasowniki modalne tracą w Präteritum przegłos: können → konnte, müssen → musste, dürfen → durfte. Jak w Präsens, ich i er mają tę samą formę.

• Gestern war ich krank.Wczoraj byłem chory.
• Wir hatten keine Zeit.Nie mieliśmy czasu.
• Ich musste lange warten.Musiałem długo czekać.
• Als Kind konnte sie nicht schwimmen.Jako dziecko nie umiała pływać.

Typowy błąd. Dodawanie końcówki -t w 3. osobie: er wart, sie hattet, er konntet. W Präteritum er / sie / es wygląda tak samo jak ich: er war, sie hatte, er konnte.

Celownik (Dativ): rodzajniki, zaimki i czasowniki

Celownik odpowiada na pytanie „komu? czemu?”. Używasz go przy dopełnieniu osobowym (Ich gebe dem Kind ein Buch), po przyimkach z lekcji A1 (mit, bei, zu…) i po kilku ważnych czasownikach.

Formy

Czasowniki z celownikiem

helfen, danken, gefallen, gehören, schmecken, passen, gratulieren, antworten, glauben (komuś) oraz wehtun:

• Kannst du mir helfen?Możesz mi pomóc?
• Das Kleid gefällt mir.Podoba mi się ta sukienka.
• Wem gehört das Handy? – Es gehört meinem Bruder.Do kogo należy telefon? – Do mojego brata.
• Ich gebe dem Lehrer das Heft.Daję nauczycielowi zeszyt.

Typowy błąd. Ich helfe dich. Po polsku „pomagam ci” to też celownik – trzymaj się tej analogii: Ich helfe dir. Ale uwaga: „dzwonię do ciebie” to Ich rufe dich an (biernik), a „pytam cię” to Ich frage dich.

Kolejność dopełnień. Gdy oba są rzeczownikami: najpierw celownik, potem biernik: Ich gebe dem Kind den Ball. Gdy biernik jest zaimkiem, idzie pierwszy: Ich gebe ihn dem Kind.

Przyimki dwuprzypadkowe: Wo? czy Wohin?

Dziewięć przyimków miejsca łączy się z dwoma przypadkami. Gdy mówisz, gdzie coś jest (Wo?), używasz celownika. Gdy mówisz, dokąd coś się przemieszcza (Wohin?), używasz biernika. Polski działa podobnie: „leży na stole” – „kładę na stół”.

Przyimki: in, an, auf, über, unter, vor, hinter, neben, zwischen.

Ściągnięcia: in dem = im, in das = ins, an dem = am, an das = ans.

Pary czasowników

• Ich stelle die Vase auf den Tisch. Jetzt steht die Vase auf dem Tisch.Stawiam wazon na stół. Teraz wazon stoi na stole.
• Wir gehen ins Kino. Wir sind im Kino.Idziemy do kina. Jesteśmy w kinie.
• Das Bild hängt an der Wand.Obraz wisi na ścianie.

Typowy błąd. Ten sam przypadek po każdym czasowniku: Ich gehe in der Schule, Das Buch liegt auf den Tisch. Zadaj pytanie: ruch dokądś (gehen, legen, stellen) – biernik; miejsce (sein, liegen, stehen, wohnen) – celownik. An to „przy, na (pionowej powierzchni)”: an der Wand, am Fenster; auf – „na (poziomej)”: auf dem Tisch.

Odmiana przymiotnika po der i po ein

Przymiotnik po sein się nie odmienia (Das Haus ist groß). Przed rzeczownikiem dostaje końcówkę (das große Haus). Końcówka zależy od rodzajnika: gdy rodzajnik pokazuje już rodzaj i przypadek, przymiotnik ma „słabą” końcówkę -e lub -en.

Po rodzajniku określonym (der, die, das, dieser)

Zasada skrócona: -e tylko w pięciu miejscach (mianownik l. poj. i biernik żeński / nijaki), wszędzie indziej -en.

Po rodzajniku nieokreślonym (ein, kein, mein)

Różnica względem tabeli z der jest tylko w trzech polach: ein nie pokazuje rodzaju, więc przejmuje go przymiotnik: ein neuer Tisch (jak der), ein neues Auto (jak das).

• Ich habe einen kleinen Bruder.Mam młodszego (małego) brata.
• Das ist ein interessantes Buch.To ciekawa książka.
• Wir wohnen in einer großen Stadt.Mieszkamy w dużym mieście.

Typowy błąd. Ta sama końcówka zawsze: ein großes Hund, der großer Hund. Najpierw ustal rodzaj i przypadek, potem patrz, czy rodzajnik już je pokazał. Po sein nie ma końcówki: Der Hund ist großer → Der Hund ist groß.

Stopniowanie przymiotników i porównania als / wie

Stopień wyższy tworzy się końcówką -er, najwyższy – am …-sten. Krótkie przymiotniki często dostają przegłos: alt – älter – am ältesten.

als i wie

• Mein Bruder ist älter als ich.Mój brat jest starszy ode mnie. (różnica: als)
• Sie ist so groß wie ihre Mutter.Ona jest tak wysoka jak jej mama. (równość: so … wie)
• Ich trinke lieber Tee als Kaffee.Wolę herbatę niż kawę.
• Im Winter ist es am kältesten.Zimą jest najzimniej.

Przed rzeczownikiem stopień najwyższy odmienia się jak zwykły przymiotnik: der höchste Berg, das beste Restaurant

Typowy błąd. älter wie ich – po stopniu wyższym jest als, a wie tylko przy równości (so … wie). Drugi błąd: mehr schön. Niemiecki zawsze używa końcówki: schöner, nawet przy długich słowach (interessanter).

Zdania podrzędne: weil, dass, wenn – czasownik na koniec

W zdaniu podrzędnym odmieniony czasownik idzie na sam koniec. To najważniejsza zasada szyku w niemieckim zdaniu złożonym, a dla Polaków najtrudniejsza, bo po polsku szyk się nie zmienia.

• Ich lerne Deutsch, weil ich in Berlin studieren will.Uczę się niemieckiego, bo chcę studiować w Berlinie.
• Er sagt, dass er morgen keine Zeit hat.Mówi, że jutro nie ma czasu.
• Ich weiß, dass du gestern angerufen hast.Wiem, że wczoraj dzwoniłeś.

Gdy w zdaniu są dwa czasowniki, odmieniony stoi po bezokoliczniku lub imiesłowie: …, weil ich arbeiten muss, …, dass er gekommen ist. Czasowniki rozdzielne się łączą: …, weil ich früh aufstehe.

Zdanie podrzędne na początku

Gdy zdanie zaczyna się od zdania podrzędnego, ono zajmuje pierwsze miejsce, więc w zdaniu głównym czasownik idzie od razu po przecinku:

• Wenn ich Zeit habe, besuche ich dich.Jeśli będę miał czas, odwiedzę cię.

Typowy błąd. Polski szyk po weil: …, weil ich bin krank. Czasownik na koniec: …, weil ich krank bin. Po zdaniu z wenn na początku: Wenn ich Zeit habe, ich besuche dich → …, besuche ich dich. Przed weil, dass, wenn, ob zawsze stawiaj przecinek.

Trzy rodzaje spójników i ich szyk

Po niemieckim spójniku szyk może być zwykły, przestawiony albo z czasownikiem na końcu. Wszystko zależy od grupy, do której spójnik należy.

• Es regnet, trotzdem gehen wir spazieren.Pada, mimo to idziemy na spacer.
• Obwohl es regnet, gehen wir spazieren.Chociaż pada, idziemy na spacer.
• Er spricht nicht Englisch, sondern Französisch.On nie mówi po angielsku, tylko po francusku.
• Beeil dich, sonst verpassen wir den Bus!Pospiesz się, bo inaczej spóźnimy się na autobus!

Typowy błąd. denn i weil znaczą to samo („bo”), ale denn ma szyk zwykły, a weil – czasownik na końcu. Po deshalb i trotzdem Polacy piszą deshalb ich bleibe – a czasownik musi być zaraz po nich: deshalb bleibe ich. sondern (lecz) stoi tylko po przeczeniu.

Czasowniki zwrotne: sich waschen, sich freuen auf…

Czasowniki zwrotne mają zaimek sich, jak polskie „się”. Ale w niemieckim zaimek odmienia się przez osoby, a część czasowników jest zwrotna tylko w jednym z dwóch języków.

Ważne czasowniki zwrotne

sich freuen (auf + Akk / über + Akk) – cieszyć się (na coś / z czegoś), sich interessieren für – interesować się, sich ärgern über – złościć się na, sich treffen – spotykać się, sich beeilen – spieszyć się, sich fühlen – czuć się, sich vorstellen – przedstawiać się, sich anziehen – ubierać się, sich setzen – siadać.

• Ich freue mich auf die Ferien.Cieszę się na wakacje.
• Interessierst du dich für Musik?Interesujesz się muzyką?
• Wir treffen uns um acht.Spotykamy się o ósmej.
• Ich putze mir die Zähne.Myję zęby.

Typowy błąd. Ich freue sich – zaimek zmienia się z osobą: ich freue mich. Uwaga też na różnice z polskim: „uczyć się” to lernen (bez sich), „śmiać się” to lachen, „bać się” to Angst haben. A „myć zęby” to sich die Zähne putzen – z zaimkiem w celowniku.

Przyszłość: Präsens, werden i Futur I

O przyszłości Niemcy najczęściej mówią w czasie teraźniejszym z określeniem czasu: Morgen fahre ich nach Hause. Czas Futur I (werden + bezokolicznik) służy do przewidywań, obietnic i podkreślania zamiaru.

Odmiana werden

ich werde, du wirst, er/sie/es wird, wir werden, ihr werdet, sie/Sie werden

Trzy znaczenia werden

• Morgen wird es regnen.Jutro będzie padać.
• Ich werde nie wieder rauchen!Już nigdy nie będę palić!
• Nächstes Jahr fahren wir nach Österreich.W przyszłym roku jedziemy do Austrii. (plan – zwykle Präsens)

Typowy błąd. Bezokolicznik zaraz po werden: Ich werde machen das morgen. To ta sama rama co przy modalnych: Ich werde das morgen machen. Drugi błąd: Ich will morgen ins Kino gehen w znaczeniu „pójdę” – wollen znaczy „chcieć”, a nie „będę”.

Konjunktiv II w uprzejmych prośbach i radach

Konjunktiv II to niemiecki tryb przypuszczający: „chciałbym”, „mógłbyś”, „byłoby”. Na A2 wystarczą cztery formy, którymi grzecznie prosisz, proponujesz i radzisz.

• Könnten Sie mir bitte helfen?Czy mógłby mi Pan pomóc?
• Ich hätte gern einen Tee.Poproszę herbatę. (dosł. Chętnie miałbym herbatę.)
• Würdest du das Fenster aufmachen?Otworzyłbyś okno?
• Das wäre super!To byłoby super!
• Du solltest mehr schlafen.Powinieneś więcej spać. (rada: sollte)

würde + bezokolicznik zastępuje tryb przypuszczający większości czasowników: Ich würde gern nach Paris fahren. (Chętnie pojechałbym do Paryża.)

Typowy błąd. Pomylenie wurde (stał się – czas przeszły) z würde (by) i konnte (mógł) z könnte (mógłby). Kropki nad samogłoską zmieniają znaczenie! Rada „powinieneś” to du solltest, a nie du sollst (to brzmi jak polecenie).

Welcher? Was für ein?, dieser i pytania pośrednie

Pytając o wybór spośród kilku rzeczy, mówisz welcher („który”), a pytając o rodzaj – was für ein („jaki”). Grzeczniej pytasz pytaniem pośrednim: Können Sie mir sagen, wo der Bahnhof ist?

welcher i dieser

Odmieniają się jak rodzajnik określony: der → dieser / welcher, die → diese / welche, das → dieses / welches, den → diesen / welchen, dem → diesem / welchem.

• Welchen Film möchtest du sehen? – Diesen hier.Który film chcesz obejrzeć? – Ten tutaj.
• Welche Farbe gefällt dir?Który kolor ci się podoba?
• Was für ein Auto hast du? – Ein kleines.Jakie masz auto? – Małe.

Pytania pośrednie

Pytanie pośrednie to zdanie podrzędne: czasownik idzie na koniec. Pytania tak/nie wprowadza ob, a szczegółowe – słowo pytające.

Typowy błąd. Szyk pytający w pytaniu pośrednim: Wissen Sie, wo ist der Bahnhof? Czasownik na koniec: …, wo der Bahnhof ist? „Czy” w pytaniu pośrednim to ob, a nie wenn.

Test końcowy z gramatyki A2

20 pytań z całego kursu. Przy każdym pytaniu w nawiasie jest temat, do którego warto wrócić, jeśli odpowiedź sprawi kłopot.

Jak liczyć wynik. Za pytanie trafione za pierwszym razem daj sobie punkt. 16 punktów i więcej oznacza, że gramatykę A2 masz opanowaną. Możesz przejść na poziom B1 (Präteritum, strona bierna, zdania względne, Konjunktiv II w trybie warunkowym).